Phat Minh Sung Than Cơ

Súng thần công đúc bằng phương pháp thủ công truyền thống được các nghệ nhân xứ Thanh tái hiện lại tại lễ kỷ niệm lần thứ 7 Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam tổ chức tại Thành Nhà Hồ năm 2011.

Đầu thế kỷ XV, để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống Minh, nhà Hồ (1400 – 1407) đã có sự cải tiến vũ khí chiến đấu, cho ra đời súng “thần cơ” (còn gọi là “thần cơ thương pháo”) - kiểu đại bác đầu tiên ở nước ta. Loại súng này sử dụng thuốc nổ để bắn các loại đạn đúc bằng chì, gang hoặc đá có sức xuyên và công phá tốt, hiệu quả sát thương và uy hiếp tinh thần đối phương cao. Người sáng chế cải tiến ra súng là Tả tướng quốc Hồ Nguyên Trừng (1374 – 1446) con đầu của Vua Hồ Quý Ly. Sinh thời, ông được Quý Ly ban cho hộp đựng trầu bằng vàng bởi câu trả lời thẳng thắn trong cuộc họp triều đình bàn về cách đánh giặc: “Thần không sợ đánh chỉ sợ lòng dân không theo”. Hồ Nguyên Trừng là một vị tướng tài giỏi, nhà quân sự kiệt xuất, ông đã chỉ huy việc xây dựng phòng tuyến chống giặc dài hơn 400 km từ Ba Vì đến Ninh Bình – Bình Than, với nhiều cách đánh giặc độc đáo. Đặc biệt, ông đã cống hiến cho vương triều sau này bằng việc sáng chế ra súng thần cơ.
Cho đến nay, việc nghiên cứu đầy đủ về súng “thần cơ” vương triều Hồ còn gặp nhiều khó khăn. Để tìm hiểu thêm vấn đề này, ngoài việc dựa vào sách: Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Vân Đài loại ngữ (Lê Quý Đôn); một số công trình nghiên cứu của các nhà sử học trong nước và ngoài nước như cố Giáo sư Trần Quốc Vượng, Trần Văn Giáp, Lê Thị Minh Huyền, Nguyễn Mạnh Nghĩa, Trương Trí Dân (Trung Quốc), Sun LaiChen (GS - Đại học CS Fullerton – Mỹ), chúng tôi còn dựa vào kết quả khai quật khảo cổ học tại Khu Di tích Thành Nhà Hồ vào các năm 2008, 2010, 2012. Mặc dù chưa tìm được thời điểm cụ thể cũng như các lò đúc súng, phương pháp đúc súng... song những thông tin thu thập được đều khẳng định Hồ Nguyên Trừng là chuyên gia đúc súng thần cơ. Trong sách “Vân Đài loại ngữ” Lê Quý Đôn viết: con trai của Hồ Quý Ly là Hồ Nguyên Trừng đã sáng tạo ra phương pháp làm súng “thần cơ thương pháo”. Loại súng này được đúc bằng sắt hoặc đồng, có nhiều cỡ, lớn thì kéo xe, nhỏ thì dùng giá đỡ hay vác vai... Súng có ba loại: súng lớn đặt trên lưng voi, súng nhỏ hai người khiêng, súng nhỏ vác vai...
(Nguồn: Ban Nghiên cứu và Biên soạn lịch sử Thanh Hóa)